Po premierowej prezentacji rysunków Zbigniewa Herberta w warszawskiej Kordegardzie oraz po pokazie w Bibliotece Uniwersyteckiej w Poznaniu w 2024 i 2025 roku, wystawa Próg pytania. Rysunki Herberta trafi do miejsca szczególnego. Po raz pierwszy zostanie pokazana w przestrzeni silnie związanej z biografią poety – w Pałacu Dzieduszyckich w Zarzeczu, miejscu urodzenia jego małżonki.
Od 27 lipca do 31 października 2025 roku w Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu – oddziale Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich – będzie można zobaczyć 40 faksymiliów, czyli wiernych kopii rysunków Zbigniewa Herberta, jednego z najwybitniejszych polskich twórców XX wieku, poety urodzonego we Lwowie, związanego z Kresami, skoligaconego z rodziną Dzieduszyckich.
Wystawa jest częścią Festiwalu Dziedzictwa Kresów – jednego z najważniejszych wydarzeń na Podkarpaciu poświęconych kulturze, tradycji i pamięci dawnych ziem wschodnich Rzeczypospolitej. Z tej okazji przygotowano dwie wystawy muzealne. Wystawa „Ze szkicownika Herberta” prezentowana jest w Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu. Wystawę „Dom, do którego nie wrócę…” oglądać będzie można natomiast w Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich od 2 sierpnia do 31 października 2025. Obie ekspozycje wpisują się w ideę festiwalu, ukazując dziedzictwo Kresów poprzez sztukę, osobiste historie i refleksję nad utraconymi miejscami.
Prezentowane na wystawie szkice są owocem licznych podróży poety do Francji, Włoch, Grecji, Holandii, Wielkiej Brytanii i USA. Każdy z nich stanowi osobisty zapis zachwytu nad światem – spojrzenie, które z biegiem lat przeradzało się w wersy poezji.
Na rysunkach odnajdziemy motywy architektoniczne i pejzażowe, fragmenty obrazów dawnych mistrzów, detale romańskich i gotyckich katedr, miejskie sztafaże, studia roślin, zwierząt oraz drobnych przedmiotów codzienności. Niektóre rysunki mają charakter humorystycznego komentarza, inne są próbą uchwycenia ciszy i kontemplacji.
Rysowanie było dla Herberta nie tylko formą odpoczynku, ale sposobem na duchowe doświadczenie i własną metodą poznawania rzeczywistości. Szkice, które powstawały od 1958 roku aż do śmierci poety, zebrano w 290 szkicownikach – dziś przechowywanych w archiwum Biblioteki Narodowej w Warszawie. Czasem są to zaledwie szybkie, lapidarne kreski, niekiedy rozbudowane studia pełne precyzyjnych obserwacji.
– „Herbert nie fotografował – rysował. Jego szkicowniki są świadectwem fascynacji pięknem i prób porządkowania świata. Ta wystawa to zaproszenie, by spróbować patrzeć jego oczami” – mówi Piotr Prymon, kurator wystawy i adiunkt Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu.
Ekspozycja ma także wymiar symboliczny – żoną poety była Katarzyna z Dzieduszyckich Herbertowa, córka ostatnich mieszkańców pałacu w Zarzeczu: Włodzimierza Dzieduszyckiego i Wandy z Sapiehów. Katarzyna, jedenasta z trzynaściorga ich dzieci, zmarła w lutym bieżącego roku w wieku 95 lat.
– „Zbigniew Herbert całe życie poszukiwał harmonii między słowem a obrazem. Pokazanie jego rysunków właśnie tutaj, w miejscu tak głęboko związanym z historią rodziny Dzieduszyckich, ma wyjątkowy sens i emocjonalną wagę” – podkreśla Konrad Sawiński, dyrektor muzeum.
Na wystawie zobaczymy m.in. przerysy dzieł dawnych mistrzów, szkice architektury i pejzaże pełne uważności oraz czułości dla świata.
– „Rysowanie było dla Herberta sposobem zapamiętywania, ale też formą duchowej praktyki. Chcemy pokazać, że ten wymiar jego twórczości jest równie ważny jak poezja” – dodaje Katarzyna Szarek, współautorka wystawy, asystent w Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu.
Sam twórca mówił o nich w jednym z wywiadów:
„Rysunek był dla mnie zawsze formą odpoczynku. Był to sposób na odprężenie i jednocześnie na inny rodzaj koncentracji, mniej zobowiązującej niż pisanie. Rysowanie pozwalało mi patrzeć na świat w sposób bardziej bezpośredni, bez pośrednictwa słów.”
– Cieszymy się, że Podkarpacie może gościć tę niezwykłą wystawę. To wydarzenie łączy w sobie wymiar artystyczny i historyczny, ale także głęboką symbolikę związaną z Kresami i dziedzictwem polskiej kultury. Pokazuje, jak ważne jest pielęgnowanie pamięci i wartości, które kształtowały naszą tożsamość – mówi Mateusz Werner, Dyrektor Departamentu Kultury i Ochrony Dziedzictwa Narodowego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podkarpackiego.
Wernisaż wystawy odbędzie się 27 lipca 2025 roku w Pałacu Dzieduszyckich w Zarzeczu.
Wydarzenie odbywa się w ramach Festiwalu Dziedzictwa Kresów, którego organizatorem jest Województwo Podkarpackie oraz Gmina Lubaczów.
Operatorem wystawy jest Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich.
Partnerzy wydarzenia: Narodowe Centrum Kultury, Gmina Zarzecze.
Tekst i zdjęcia: Katarzyna Szarek
